Ksiązka o Kresach ks. Tadeusza Patera

Zaproszenie z Przemyśla na promocję ksiązki. Kresy Wschodnie zajmują ważne miejsce w dziejach narodu i państwa pol­skiego. Rezultatem zainteresowania nimi przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych są liczne publikacje naukowe, wspomnieniowe, albumowe oraz akcje edukacyjne. Mimo to wiedza na temat historii tej części Rzeczypospoli­tej pozostaje niewystarczająca. Oddawana do rąk Czytelników książka Rum­no w województwie lwowskim. Księga rodzin polskich w latach 1910-1945, wydana wspólnie przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie i Światowy Kongres Kresowian, ma w założeniu tę wiedzę uzupełnić. Rumno, położone w powiecie rudeckim w województwie lwowskim jest dla Autora - księdza Tadeusza Patera miejscowością szczególnie bliską. Tam się urodził w 1933 r. i spędził wczesne dzieciństwo. Jako jedenastoletnie dziecko był świadkiem ogromnej tragedii, kiedy w nocy 2 na 3 czerwca 1944 r. ukra­ińscy nacjonaliści z OUN-UPA zamordowali kilkudziesięciu mieszkających tam Polaków[1]. Sentyment związany ze wspomnieniami dzieciństwa, tęsknota za światem, który przestał istnieć w 1945 r., oraz poczucie obowiązku wobec ofiar ukra­ińskiego nacjonalizmu - mobilizowały ks. Tadeusza Patera do podjęcia wie­lu znaczących inicjatyw. Miały one ocalić od zapomnienia historię rodzinnej miejscowości i jej mieszkańców. Od wielu lat ks. Pater aktywnie wspiera i uczestniczy w Światowych Zjaz­dach Kresowian na Jasnej Górze w Częstochowie, a także w pielgrzymkach do miejsc pamięci narodowej organizowanych przez Przemyskie Rodziny Kresowe i Klub Inteligencji Katolickiej w Przemyślu. Utrzymuje kontakty z osobami pochodzącymi z Rumna, rozproszonymi od 1945 r. po całej Polsce. Zaowocowały one m.in. zebraniem wielu cennych relacji, dokumentów i pa­miątek. Część zgromadzonych przedmiotów została zdeponowana w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej. W 1994 r. ks. Tadeusz Pater był inicjatorem i organizatorem uczczenia 50. rocznicy mordu na polskich mieszkańcach Rumna. Efektem jego starań było zorganizowanie 17 września 1994 r. uroczystego upamiętnienia ofiar zbrodni w tej miejscowości, połączonego z poświęceniem krzyża i tablicy na mogile pomordowanych Polaków. Brał również udział w kolejnych obcho­dach rocznicowych, organizowanych w Rumnie i Przemyślu przez Światowy Kongres Kresowian, Przemyskie Rodziny Kresowe i Klub Inteligencji Kato­lickiej, podczas których wygłaszał homilie i celebrował nabożeństwa[2]. Ksiądz Tadeusz Pater promował wartościowe projekty wydawnicze zwią­zane z dziejami rodzinnej miejscowości. Wspierał Tadeusza Pańczyszyna, pochodzącego z Rumna, który przygotował pracę Rumno. Pomnik pamięci 1944-1945[3]. Sam zaś jest redaktorem dwóch tomów wspomnień zatytułowa­nych Oczyma i sercem. Wieś Rumno w latach 1939-1945Ą. Jako Kresowianin, świadek eksterminacji ludności polskiej na Kresach Wschodnich, wielokrot­nie uczestniczył w konferencjach naukowych i popularnonaukowych poświę­conych trudnym relacjom polsko-ukraińskim, a jego wystąpienia doczekały się publikacji[4]. Książka Rumno w województwie lwowskim. Księga rodzin polskich w la­tach 1910-1945 jest kolejną inicjatywą ks. Tadeusza Patera. Jak wspomina, na jej przygotowanie poświęcił jedenaście lat. Autor podjął próbę ocalenia od zapomnienia historii Polaków mieszkających w Rumnie w latach 1910-1945. Zaproponowany przez ks. Patera temat badawczy został zaprezentowany w oryginalny sposób. Autor odszedł bowiem od tradycyjnej konwencji opisu procesu dziejowego w ujęciu chronologicznym i problemowym. Przedstawił natomiast poszczególne części wsi (pierzeje) i zamieszkujące je polskie ro­dziny. Przyjęta przez ks. Tadeusza Patera cezura końcowa bywa wielokrotnie przekraczana, gdyż Autor próbuje pokazać także powojenne losy mieszkań­ców Rumna, co dodaje wartości jego opracowaniu. Książkę otwiera wprowadzenie autorstwa prof. dr hab. Marii Pawło- wiczowej[5]. Profesor Pawłowiczowa przedstawiła krótki rys historyczny Rumna i okolicznych miejscowości. Dużo uwagi poświęciła Kresom Wschod­nim i przemianom o charakterze kulturowym, jakie nastąpiły na tym obszarze po 1945 r. Część zasadniczą książki stanowi autorskie opracowanie ks. Tadeusza Pate­ra. Jego podstawą źródłową były księgi metrykalne parafii rzymskokatolickiej w Rumnie zdeponowane w Archiwum Archidiecezjalnym w Przemyślu. Dzię­ki nim Autor mógł zweryfikować i przedstawić podstawowe dane biograficz­ne Polaków, jak daty urodzenia, zawarcia związku małżeńskiego czy śmierci. Materiał archiwalny pozwolił na dokładne określenie stopnia pokrewieństwa i powinowactwa między Polakami zamieszkującymi tę ludną wieś. Na podstawie licznych relacji żyjących rumnian oraz odwołując się do wła­snych wspomnień, Autor wzbogacił przekaz o opis życia codziennego Pola­ków, wykonywanych przez nich zawodów, wyróżniających poszczególne oso­by cech charakteru, ich religijności oraz stanu majątkowego. Kolorytu narracji dodają licznie dygresje o charakterze antropologiczno-kulturowym. Przy lekturze książki ks. Tadeusza Patera należy pamiętać, że nie jest to pu­blikacja naukowa. Jej forma jest efektem świadomego wyboru Autora i przy­jętej przez niego konwencji. Opracowanie ma charakter popularnonaukowy ze sporym udziałem narracji wspomnieniowej, co w dużej mierze determinuje jego kształt i sposób przekazu. Niektóre zamieszczone w książce stwierdzenia mają silne zabarwienie emocjonalne. Dotyczy to zwłaszcza trudnych relacji polsko-ukraińskich widzianych z perspektywy Kresowian, świadków tragicz­nych dla Polaków wydarzeń. ,, Zawarte w publikacji cenne informacje mogą być z powodzeniem wyko­rzystane (także jako źródło) przez przedstawicieli wielu dyscyplin naukowych: historyków, genealogów, demografów, socjologów, etnografów, antropologów kultury, a także językoznawców. Ponieważ książka ks. Tadeusza Patera nie opisuje całości bogatego życia społecznego rodzin polskich w Rumnie w okre­sie 1910-1945, wyrażamy nadzieję, że stanie się impulsem do dalszych badań nad dziejami tej miejscowości, jak i Kresów Wschodnich. 4 Oczyma i sercem. Wieś Rumno w latach 1939-1945, red. ks. T. Pater, t. 1-2, Przemyśl 2000. Za: blog. ks. Iakowicza-Zalewskiego [1] Według relacji świadków w nocy 2 na 3 czerwca 1944 r. i w ciągu najbliższych dni w Rumnie i okolicy ukraińscy nacjonaliści z OUN-UPA zamordowali 39 Polaków i jednego Żyda (Oczyma i sercem. Wieś Rumno w latach 1939—1945, red. ks. T. Pater, t. 1—2, Prze­myśl 2000; S. Siekierka, H. Komański, K. Bulzacki, Ludobójstwo dokonane przez nacjo­nalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939-1947, Wrocław 2006, s. 830-831). [2] Obchody 65. rocznicy zamordowania Polaków w Rumnie zorganizowali: Światowy Kongres Kresowian, Przemyskie Rodziny Kresowe i ks. Tadeusz Pater. Odbywały się one 12 czerwca 2009 r. w Przemyślu (pod honorowym patronatem abp. Józefa Micha­lika - metropolity przemyskiego, Prezydenta Przemyśla i Starosty Przemyskiego) oraz 13 czerwca 2009 r. w Rumnie (pod honorowym patronatem Konsula Generalnego RP we Lwowie - Grzegorza Opalińskiego). Zob. opis uroczystości w Rumnie na strome internetowej KG RP we Lwowie: http://www.lwowkg.polemb.net/index.php7docu- ment=229 (dostęp 3 VI2011 r.).