Obrońcy Hanaczowa

http://www.hanaczow.pl/readarticle.php?article_id=15
W tamtych tragicznych czasach, kiedy wydawało się, że świat całkowicie oszalał, a szalejące okrucieństwo przestało kogokolwiek szokować, pewna grupa ludzi przeciwstawiła się złu i postanowiła walczyć o honor i człowieczeństwo. 

Pułkownik *Anatol Sawicki w okresie od roku 1943 do 1944 r. jako komendant Inspektoratu Południowego AK zajął szczególne miejsce w historii Hanaczowa. W kilka dni po pierwszym napadzie 3 lutego 1944 r. przyjechał ze swoim sztabem do Hanaczowa w celu opracowania planu obrony ludności cywilnej przed napadami UPA. Z jego rozkazu i przy osobistym zaangażowaniu został zorganizowany Ośrodek Hanaczów, w którym znalazło schronienie 2500 Polaków. Z jego rozkazu żołnierze, którzy wyróżnili się w czasie walk z UPA i oddziałami SS Galizien zostali odznaczeni Krzyżami Bojowymi i przedstawieni i awansowani. Wielokrotnie odznaczony, w tym Krzyżem Orderu Virtuti Militari. Został zamordowany w katowni UB we Wrocławiu w 1948 r.

Rotmistrz *Bronisław Kawka-Dębiński oficer operacyjny Okręgu Lwów AK opracował szczegółowy plan obrony Hanaczowa pod względem strategicznym i taktycznym. Również wybudowane według jego projektu bunkry zdały swój egzamin i mogły ocalić życie dziesiątkom hanaczowian. Był inicjatorem udanej akcji w czerwcu 1941 r. w rejonie Kurowic, odbicia polskich jeńców wojennych z rąk NKWD przed wywozem do łagrów i niechybną śmiercią.
Był współorganizatorem oddziału Kedywu w lasach hanaczowskich. Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari.


Podporucznik *Kazimierz Wójtowicz, heroiczny dowódca obrony Hanaczowa. Zmobilizowany 27 sierpnia 1939 r. wraz ze swą macierzystą jednostką, która weszła w skład Podolskiej Brygady Kawalerii, brał udział w walkach pod Kutnem oraz w sławnej szarży pod Wólką Węglową k. Warszawy, a następnie uczestniczył w obronie Warszawy, gdzie został wzięty do niewoli. Po ucieczce z niewoli powrócił do Lwowa a następnie do Hanaczowa, gdzie zorganizował i poświęcił się przygotowaniom obrony Hanaczowa. W kwietniu 1944 r, podczas obrony został ciężko ranny. Wielokrotnie odznaczony, w tym Krzyżem Walecznych za uczestnictwo w obronie Warszawy i Krzyżem Orderu Virtuti Militari oraz przez Instytut Yad Vashem „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata”


o.Wiktor, *Franciszek Błaż, kapelan oddziału leśnego AK. Pozostał ze swoimi parafianami do końca i odprawiał ostatnie msze św. przed zagładą Hanaczowa. Podczas napadów UPA z narażeniem życia udzielał pomocy rannym i umierającym oraz podczas ostatniej pacyfikacji wsi 2 maja 1944 r. przez wojska niemieckie. Uszedł z życiem ewakuując się z okrążenia.

o. Celestyn Tadeusz Gacek, był proboszczem parafii w tym tragicznym okresie historii Hanaczowa. Był współorganizatorem ewakuacji i towarzyszył ludności gdy opuszczała ostatecznie swoje domostwa po drugim napadzie. Dzięki niemu wielu mieszkańców Hanaczowa oraz sierot po zamordowanych rodzicach znalazło schronienie we Lwowie, by później opuścić na zawsze ojczystą ziemię. To o. Celestyn był autorem wpisów w Ogłoszeniach Parafialnych oraz ostatniego wpisu na „luźnej kartce ” w Kronice Konwentu na krótko przed ewakuacją ocalałych dzieci i mieszkańców do Lwowa. http://www.hanaczow.pl/sk/1.jpg



Podporucznik *Antoni Wojtowicz zastępca a później dowódca Oddziału Leśnego Kedywu, był szefem wywiadu i dostarczał informacji, które miały kluczowe znaczenie dla wybrania taktyki obrony. Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari oraz przez Instytut Yad Vashem „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata”



Kapral *Alojzy Wojtowicz, był szefem sanitarnym obwodu Przemyślany, zorganizował szpital, zdobywał leki i broń oraz z narażeniem życia udzielał pomocy rannym żołnierzom. Wielokrotnie odznaczony, w tym pośmiertnie przez Instytut Yad Vashem „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata”




Kapitan *Józef Bosek komendant obwodu Przemyślany, pomimo ciężkiej choroby w dniu 10 kwietnia 1944 r. gdy nacierała UPA objął dowództwo na najbardziej zagrożonym odcinku, gdy Kazimierz Wojtowicz został ciężko ranny. Później po drugim napadzie rozpoczął starania w Komendzie okręgu Lwów o przygotowanie ewakuacji kobiet , dzieci i starców.

Porucznik *Paweł Jastrzębski, był współorganizatorem ewakuacji ludności Hanaczowa do Biłki Szlacheckiej i Czyszek w dniach 15, 17 i 20 kwietnia 1944 r. Wsławił się odwagą i brał udział w akcjach, które przyczyniły się uratowania wielu Hanaczowian. Wielokrotnie odznaczony, między innymi Krzyżem Orderu Virtuti Militari.

Porucznik *Bolesław Czajkowski z Biłki Szlacheckiej po otrzymaniu informacji o drugim napadzie na Hanaczów zwołał w Biłce Szl. odprawę dowódców plutonów, na której zapadła decyzja o przygotowaniu 25 podwód dla ewakuacji Hanaczowa oraz wyznaczono kilkunastu żołnierzy do ochrony konwoju pod dowództwem sierżanta Sękowskiego.

Sierżant Antoni Sękowski, kapral *Stefan Wierny, kapral Józef Sękowski, kapral Michał Sękowski, *Stanisław Owsik – dowódcy plutonów, którzy 17 kwietnia 1944r. wraz ze swoimi żołnierzami konwojowali i odpierali ataki banderowców między innymi w okolicach Hermanowa podczas ewakuacji 518 uchodźców z Hanaczowa.

Podporucznik Jan Dyl komendant obrony ludności cywilnej Hanaczowa.

Plutonowy Józef Chruściel, szef kompani oddziału dywersyjnego.

Kapral *Mikołaj Kwaśniewski dowódca oddziału dywersyjnego. Zasłużył się szczególnie w obronie ludności Hanaczowa podczas napadów UPA i SS Galizien za co został odznaczony Krzyżem Walecznych.

Wachmistrz Rudolf Semkowicz oficer informacyjny Obwodu Przemyślany AK, z narażeniem życia zbierał i dostarczał informacje o przemarszach oddziałów UPA na całym obszarze.

*Seweryn Dietrich student medycyny, który wraz z Alojzym Wojtowiczem przygotował a później prowadził prowizoryczny szpital polowy, w którym objęto opieką medyczną wielu mieszkańców Hanaczowa chorych na tyfus. Podczas pierwszego napadu Seweryn Dietrich ofiarnie walczył w obronie plebanii. Za bezprzykładną pomoc niesioną rannym podczas dwóch napadów UPA, został Odznaczony Krzyżem Walecznych.

Kapral Jan Piwowar, wsławił się dużą odwagą podczas walk z UPA.

Kapral *Piotr Jan Kochan, kapral Kazimierz Niebylski, Józef Twardowski, Jan Wełyczko oraz *Leopold Kleinmann (Kozłowski)- dowódca żydowskiej grupy wywiadu, dostarczali cennych informacji o miejscach koncentracji UPA.

Michał Bednarz, Albin Uryga, *Kazimierz Kwaśniewski i *Bronisław Burek, żołnierze obsługujący cekaem.
Kapral Michał Rębisz, nieodłączny adiutant por. *Kazimierza Wojtowicza, był z nim we wszystkich akcjach bojowych. Józef Uryga w pościgu za bandami UPA, ciężko raniony.

Bracia Zalipscy Jan i Michał, dowódca obrony kościoła. Jan Bojczuk, Stanisław Rudawski,
*Józef Dobosz. Witold Izdebski, Antoni Bednarz, Ignacy Horniak, *Jan Nieckarz Jan Figurski oraz Wincenty Figurski, który z narażeniem życia przewoził w furmance broń do Hanaczowa ze Starego Sioła przez tereny, które były pod kontrolą UPA.

*Piotr Figurski i siedmiu towarzyszy broni, podczas pełnienia nocnej warty zostali zaatakowani przez banderowców. Podczas bitwy obrońcy ponieśli śmierć, tylko Piotr Figurski cudem przeżył pod ciałami współtowarzyszy. Przy dobijaniu rannych ostrza bagnetów ukraińskich okazały się za krótkie i tylko lekko pokłuły plecy nieprzytomnego bohatera, który uszedł z życiem.

Józef Żukrowski dowódca drużyny z Rejonu Przemyślany oraz Tadeusz Lipski, dowódca drużyny z Rejonu Świrza.

Wśród obrońców należy także wymienić grupę żydowskich żołnierzy pod dowództwem Abrahama Bauma dzielnie odpierających ataki UPA. Tu należy wspomnieć śmierć na posterunku *Dolka Kleinmanna brata *Leopolda.

Staś Paraniak, jako młody chłopiec wielokrotnie z różnych rejonów Lwowa przenosił do umówionego punktu przy ulicy Tadeusza Rutowskiego broń i amunicję, która była potem transportowana do Hanaczowa przez innego łącznika Ludwika Konopackiego

Na koniec należy dodać dwa nazwiska sowieckich oficerów, których zawierucha wojenna rzuciła w rejon Hanaczowa. Chociaż liczna, komunistyczna partyzantka sowiecka w tamtym rejonie była zwiastunem utraty niepodległości Polski to lejtnant Fiodor Pristupa i lejtnant Wasyl Drozdów w krytycznym momencie przyłączyli się do obrony Hanaczowa i dzielnie odpierali atak wroga.

ps Jest to niepełna lista osób, które przyczyniły się do uratowania mieszkańców Hanaczowa. Wszystkich nazwisk bohaterów, którzy dzielnie walczyli w obronie Hanaczowa nie udało się ustalić.
Źródło: B Biegalski, A i L Wojtowiczowie „Ocalić od zapomnienia” Jerzy Węgierski ”W lwowskiej Armii Krajowej”, Mikołaj Kwaśniewski i Kacper Węgrzyn ”Opis dziejów Hanaczowa” oraz informacja od rodzin poległych bohaterów.

( * oznaczono nazwiska osób, których zdjęcia znajdują się na stronie www hanaczow pl )